Gunnlaug Helga skrifar
Fyrir sex árum síðan veiktist ég. Um þetta leyti bjó ég hjá ömmu minni og sendi hún mig til læknis því henni leist ekkert á mig. Ég var farin að halla mér oftar en hún og svo tók hún líka fram úr mér á göngutúrum þótt hún væri með Parkinson, en ég átti að heita í fínu formi. Í ljós kom að það var eitthvað að skjaldkirtlinum mínum. Heimilislæknirinn áframsendi mig til sérfræðings en gerði mér grein fyrir því að biðin eftir tímanum yrði löng – sérfræðingurinn kæmi aðeins norður einu sinni í mánuði og því yrði ég sett á biðlista. Ég beið lengi vongóð eftir símtali sem aldrei kom og á endanum skipaði amma mér að hringja og athuga hvar ég væri í röðinni. Í ljós kom að eitthvað hafði nú misfarist því ég var ekki á neinum biðlista og lenti aftast í ósýnilegri röð eftir þetta símtal. Þegar ég loksins fékk tíma hjá sérfræðingi, hálfu ári eftir heimsóknina til heimilislæknisins, var ég greind með 2. til 3. stigs skjaldkirtilskrabbamein og var send í aðgerð þar sem skjaldkirtillinn minn var tekinn og fjarlægður.
Á svip stundu voru klipptir af mér vængirnir. Mér var kippt niður á jörðina, ungri og stórhuga stúlku sem ætlaði um lönd og nýja vegi – já helst á næsta degi. Þegar ég lít til baka er ég sárust yfir biðinni. Ég var látin bíða í ótta og örvæntingu og vissi aldrei hvernig hlutunum miðaði áfram í kerfinu. Í kjölfar aðgerðarinnar þurfti ég viðeigandi meðferð og var ég send suður í geislajoð og einangrun. Ég verð þó að segja að læknirinn sem annaðist mig var úr Hrísey og við göntuðumst með það hvort ég gæti ekki bara farið þangað í einangrun eins og önnur dýr gerðu forðum. Ég þoldi ekki Reykjavík.
Ég rifja upp þessa lífsreynslu mína, ekki af því að ég vilji vorkunn eða athygli, heldur vegna þess að mér finnst ég stöðugt upplifa þessa bið og óvissuna sem fylgir henni í starfi. Hún er svo óþörf. Biðin birtist víða í daglegu lífi okkar, hvort heldur er í heilbrigðiskerfinu, í leikskólamálum, í öldrunarmálum eða annarri þjónustu. Við erum sífellt að velta því fyrir okkur hvernig hægt sé að minnka biðtímann. Mikið hefur verið rætt um það hvort einkaframtakið geti haslað sér enn frekar völl í þessum málaflokkum en það er önnur saga.
Ég hef komið nokkuð víða við á stuttri ævi; starfað í sjávarútvegi, ferðaþjónustu, orkumálum og nýsköpun, en aldrei hjá ríkinu. Ég veit því lítið hvernig það er að vera á ,,hinum endanum”. Í gegnum minn starfsferil hef ég alltaf trúað á hið svokallaða frelsi og ætíð staðið í þeirri meiningu að einhvern veginn verði tannhjól atvinnulífsins að snúast. Undanfari allrar starfsemi eru starfsleyfin, því eins og mæt kona sagði, þá er allt bannað á Íslandi nema það sé sérstaklega leyft. Á hverri stoppistöð hef ég þurft að framvísa pappírum til að sýna fram á að ég hafi tilskilin leyfi. Þetta hafa verið starfsleyfi, framkvæmdaleyfi, byggingarleyfi, nýtingarleyfi og önnur öflunarleyfi.
Þó ég hafi sjálf misst vængina þarna um árið þegar ég lenti í „biðinni“, finnst mér ótækt að atvinnulífið sé vængstýft með sama hætti. Í okkar nútímasamfélagi – samfélagi stafrænna lausna, skilvirkni og gagnsæis, heyrir það til undantekninga að hægt sé að leggja inn stafræna eða staðlaða leyfisumsókn. Stofnanir tala illa saman, viðkomustaðirnir margir og fátt um svör. Þá verða hlutirnir sérstaklega snúnir þegar atvinnulífið er á undan regluverkinu. Eins og með tímann minn hjá lækninum, er ekki hægt að fylgjast með því hvar umsóknin er stödd í ferlinu eða hvenær megi vænta afgreiðslu. Oft hafa opinberar stofnanir ákveðinn tímaramma til að svara umsóknum en ef sá frestur er ekki virtur þá hefur það engin viðurlög fyrir viðkomandi stofnun. Biðin, óvissan og leiðindin fá bara að grassera.
Það er mín einlæga sannfæring að tilbúin bið sé engum holl. Ráðamenn vorrar þjóðar halda á lofti fögrum orðum eins og ,,einföldun regluverks” en fáir virðast skilja merkingu þeirra og líklegast er það vegna ákvarðanatökufælni. Það getur með engu móti talist eðlilegt að Dominos pizza standi sig betur en okkar hæstvirtu stofnanir þegar kemur að því að tryggja skilvirkni og gagnsæi, en þar er hægt að fá eftirfarandi upplýsingar: Pöntun móttekin – undirbúningur – í ofninum – afhending. Pöntunin þín verður tilbúin eftir 15 mínútur.
